Związek nieformalny: jak zabezpieczyć partnera

17 lipca 2026 roku prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu. Dla osób w związku nieformalnym ustawa miała być jednym dokumentem regulującym wspólność majątkową, obowiązek alimentacyjny, prawo do mieszkania, dostęp do informacji medycznej i kwestie pochówku. W debacie wokół niej padała liczba 2 milionów osób żyjących w Polsce bez ślubu.

Po wecie te sprawy wracają do punktu wyjścia, ale jest dobra wiadomość: jeśli jesteście w takim związku, większość z tego, co ustawa miała załatwić jednym dokumentem, poskładacie z narzędzi, które już istnieją. Wymaga to kilku dokumentów zamiast jednego i jednego wolnego wieczoru.

Bez testamentu partner nie dostaje nic

Polskie prawo spadkowe nie zna związku nieformalnego: partner, nawet po dwudziestu latach wspólnego życia, nie jest spadkobiercą ustawowym. Bez testamentu cały majątek przechodzi na rodzinę zmarłego: dzieci, rodziców, rodzeństwo. Wspólnie urządzone mieszkanie, jeśli formalnie należało do jednej osoby, trafia do jej krewnych.

Testament notarialny kosztuje 50 zł+VAT, a notariusz potwierdza tożsamość i swobodę decyzji, więc gotowy akt jest trudny do podważenia. Przy okazji można go bezpłatnie zgłosić do Notarialnego Rejestru Testamentów: rejestr nie przechowuje treści, zapisuje tylko, że testament istnieje i u którego notariusza leży. Partner znajdzie go, okazując akt zgonu dowolnemu notariuszowi w Polsce.

Z wizytą warto się pospieszyć, bo Ministerstwo Sprawiedliwości opublikowało projekt rozporządzenia, który podnosi maksymalną taksę za testament do 200 zł, a za testament z zapisem windykacyjnym do 400 zł.

Testament własnoręczny jest darmowy, ale musi być w całości napisany ręcznie, podpisany i opatrzony datą. Wydruk z komputera z odręcznym podpisem jest w polskim sądzie nieważny.

Jeśli konkretna rzecz, na przykład mieszkanie albo rachunek, ma trafić wprost do partnera, służy do tego zapis windykacyjny. Wymaga testamentu notarialnego, taksa rośnie wtedy do 200 zł+VAT.

Dwie rzeczy warto wiedzieć z góry. Najbliżsi krewni zmarłego, którzy dziedziczyliby z ustawy, mogą żądać od partnera zachowku: połowy wartości swojego ustawowego udziału, a małoletni dwóch trzecich. Do tego podatek: partner jest w III grupie podatkowej, z kwotą wolną 5 733 zł i stawką sięgającą 20 procent. Pełne zwolnienie z podatku obejmuje wyłącznie najbliższą rodzinę.

Pieniądze

Część środków można skierować do partnera bez testamentu i bez postępowania spadkowego. W polisie na życie, OFE, na subkoncie ZUS oraz w IKE i IKZE wskazujesz uposażonego, a może nim być każdy, także partner. Te pieniądze trafiają do wskazanej osoby bezpośrednio, z pominięciem dziedziczenia ustawowego.

Jedno popularne narzędzie dla partnera nie działa: bankowa dyspozycja na wypadek śmierci. Ustawa ogranicza krąg uprawnionych do małżonka, rodziców i dziadków, dzieci i wnuków oraz rodzeństwa. Partnera wskazać nie można. Jeśli macie wspólny rachunek, bank po zgłoszeniu zgonu przekształca go w rachunek indywidualny współposiadacza.

Dostęp do informacji medycznej

Tu prawo traktuje partnera łagodniej niż przy spadku. Osoba pozostająca we wspólnym pożyciu jest w rozumieniu ustawy o prawach pacjenta osobą bliską i ma prawo do dokumentacji medycznej po śmierci pacjenta. Jest jednak haczyk: jeśli sprzeciwi się temu inna osoba bliska, na przykład ktoś z rodziny, placówka zamraża dostęp i spór rozstrzyga sąd.

Pewniejsze rozwiązanie zajmuje kilka minut: wskaż partnera za życia jako osobę upoważnioną, przez Internetowe Konto Pacjenta albo formularz w przychodni. Takie upoważnienie działa po śmierci i nie podlega sporom; to samo warto zrobić w drugą stronę.

Konta, hasła i telefon

Cyfrowa część majątku rządzi się regulaminami platform, a te nie pytają o akt ślubu. Apple pozwala wskazać kontakt zapasowy, który z kluczem dostępu i aktem zgonu wejdzie do danych w iCloud. Google w menedżerze nieaktywnych kont pozwala wskazać do 10 osób. Menedżery haseł mają własne funkcje awaryjne: w Bitwarden wskazujesz zaufaną osobę, w 1Password generujesz kod odzyskiwania. W każdym z tych narzędzi partner może być pierwszą wskazaną osobą.

Do tego lista: co masz i gdzie. Konta bankowe spadkobierca odnajdzie przez Centralną informację o rachunkach, ale dla całej reszty, od skrzynki pocztowej po portfel krypto, żaden rejestr nie istnieje. E-mail wpisz na górę listy, bo kto kontroluje skrzynkę, ten zresetuje hasło do prawie wszystkiego innego. Samych haseł na listę nie wpisuj; lista mówi, co istnieje, dostęp przekazują narzędzia z poprzedniego akapitu.

I jedna przestroga praktyczna: numeru telefonu zmarłego nie wyłączaj pochopnie, bo to na niego przychodzą kody SMS do banku i poczty. Polscy operatorzy przeprowadzają cesję numeru na spadkobiercę za okazaniem aktu zgonu.

LegacyApp zamiast segregatora

Z tej listy robi się kilka dokumentów: testament, upoważnienie medyczne, formularze uposażonych, spis kont. Każdy z nich działa tylko wtedy, gdy partner wie, że istnieje i gdzie go szukać.

Do tego służy LegacyApp. Notatki trzymasz na telefonie, z zaszyfrowaną kopią (AES-256) we własnym Google Drive albo iCloud; nigdy nie trafiają na serwery operatora aplikacji. Aplikacja od czasu do czasu pyta, czy wszystko w porządku. Jeśli przestaniesz odpowiadać, wskazana przez ciebie osoba, po potwierdzeniu przez twoje zaufane osoby, dostaje bezpieczny dostęp do tego, czym chciałeś się podzielić. To ty decydujesz, kto i kiedy, a partner może być tą osobą bez żadnego formalnego statusu. Plan podstawowy jest darmowy, bez karty i bezterminowo.

Niezależnie od tego, jak potoczą się dalsze losy ustawy, te narzędzia działają już dziś. Testament notarialny to jedna wizyta i 50 zł, formularz uposażonego wypełnisz w kilka minut w banku albo u ubezpieczyciela, a upoważnienie w IKP i kontakty zapasowe u Apple i Google ustawisz w jeden wieczór.